Giữa Thực và Không Thực

Giữa Thực và Không Thực: Một triết luận về Internet
(Để chào mừng Đàn Chim Việt trong ấn bản mới, tôi xin gởi đến bạn đọc một ít suy tưởng về một hiện tượng kỹ thuật và nhân văn thời đại. Nếu bạn là người “sa đà” trên internet suốt ngày, quên cả cuộc đời và không gian trời đất ngoài kia, thì đây là bài viết cho bạn. NHL)
Bảo Lộc, Lâm Đồng: Bạn hãy tưởng tượng rằng mình đang ở trong một căn lều trong một trang trại trà giữa núi đồi Bảo Lộc, Lâm Ðồng, ngồi bên máy vi tính để “bước vào” thư viện đại học trên mạng. Bạn chọn một cuốn sách. Cuốn sách hiện lên trên màn ảnh vi tính như hình thể thực tế của cuốn sách bên ngoài. Bạn “giở” từng trang và đọc thoáng qua. Bạn “gấp” sách lại và nhìn qua cửa sổ. Bên ngoài, cơn nắng vàng cao nguyên Việt Nam chiếu xuống thung lũng xanh rờn bên kia đồi. Bạn thấy chính mình đối diện với hai cõi thực tại: một thực tại của “virtual reality” (gần như thực) qua kỹ thuật điện tử, đối lại cái thực tại của tổng thể thân xác trong môi trường mà bạn đang hiện diện trong đó. Bạn hỏi, thực tại nào là “thực”? Biên giới giữa “thực” và “hư” nằm ở đâu?
Trong thực tại gần như thực của “virtual reality,” thế giới của không gian điện tử, cyberspace, là một tổng thể hiện hữu khác: một cõi vượt thời gian và không gian mà tất cả chỉ còn là tín hiệu của một trật tự điện toán vượt ra khỏi biên độ thế giới vật thể. Ở đó, bạn có thể đi lướt qua hàng trăm đề mục thư viện với tốc độ của ánh sáng. Bạn chọn lựa tin tức và dữ kiện trên tầm mức hàng ngang – mọi thứ đều được sắp xếp như nhau và chỉ cần một nút bấm là bạn có thể bước vào gần như mọi cửa ngõ tin tức.
Ðây là “hypertext” – nơi mà bản chất liên hệ giữa các đơn vị hiện hữu được đặt trên căn bản “nodal order” – không có tính lịch sử từ những nội dung thực nghiệm. Tất cả đều nằm trên một vĩ tuyến hàng ngang gần như tuyệt đối mà sự di động của tâm ý của kẻ đi tìm (searcher) có thể vượt qua hàng triệu biên giới vô hình trong khoảnh khắc. Một cõi hiện hữu chỉ là một màn ảnh của những “digital beings”: hữu thể (being) và hư không (nothingness) biến dạng và tương giao qua dạng thức 1-0 để tạo nên một thế giới đầy “thực tế” cho kẻ đối diện – nếu hắn muốn đi tìm. Kẻ vượt sóng internet, online surfer, không còn là của thân xác vượt non sông nữa – mà là của chủ ý vận hành qua “cursor” và con chuột (mouse) di động trong một khoảng mặt bằng không quá vài phân tây.
Trong không gian điện toán của internet và liên mạng toàn cầu, sinh hiện là của tín hiệu – một giòng sống của ý thức và thân xác được cấu thành từ một gốc rễ bản thể hoàn toàn là trừu tượng và vượt qua thực nghiệm. Paul Tipler, trong tác phẩm về vật lý học nổi tiếng, The Physics of Immortality (Vật lý học về tính Bất tử), (1994), đã định nghĩa sự sống (life) bằng khái niệm “sinh thể” (living being) rằng,
Một sinh thể là bất cứ đơn thể nào vốn ấn ký tín hiệu, để từ đó ấn ký tín hiệu nầy được tồn giữ bởi sự đãi lọc tự nhiên. Do đó, ‘đời sống’ là một thể thức vận hành tín hiệu, và đầu óc nhân loại – và linh hồn con người – là một chương liệu điện toán rất phức tạp. (A “living being” is any entity which codes information with the information coded being preserved by natural selection. Thus “life” is a form of information processing, and the human mind – and the human soul – is a very complex computer program).
Từ đó, theo Tipler thì con người, mỗi chúng ta, có thể là bất tử trong tinh thần Cơ Ðốc giáo, và sẽ sống lại ở một điểm cuối cùng tối hậu (the Omega Point) khi mà tất cả những sinh nghiệm thể xác và linh hồn của cá nhân qua tất cả các kiếp sống luân hồi đều được dữ kiện hóa trên cơ sở dữ kiện và được giả động (simulated) lại ở thời điểm tối hậu này. Mỗi chúng ta sẽ sống vĩnh cửu trên cõi sinh động này bằng chương trình điện toán. Ðời sống, vì thế, là hoàn toàn mang bản chất kỹ thuật điện tử. Cảm nhận và kinh nghiệm vui sướng, đau khổ đều có thể “simulated” theo ý muốn bằng dữ kiện trên căn bản “digital beings.” Và “linh hồn” chỉ là một thảo chương điện toán (computer program) hoàn toàn được tự do và thuần chủ quan.
Vì vậy, lịch sử chỉ là thuần biểu tượng. Nói như Nietzsche thì lịch sử chỉ là một tiến trình sinh nở, tiếp nối những lỗi lầm của khái niệm và tín hiệu. Chủ nghĩa tiến hóa của Darwin, “tồn hữu của kẻ thích ứng” (survival of the fittest), nay không còn áp dụng ở bình diện sinh vật, mà là của thế giới điện toán vì bản chất tiến hóa và đáp ứng quá nhanh và quá thực. Tất cả những gì đang bận tâm các chuyên gia kỹ thuật ở vùng Thung lũng Ðiện tử ở California đều mới chỉ được phát minh trong vòng hai năm qua – và sẽ hoàn toàn biến mất trong vòng hai năm tới. Ðời sống chỉ còn là những nỗ lực hoàn chỉnh hệ thống trật tự dữ kiện hàng ngang. Con người bị tràn ngập với dữ kiện để tất cả không còn cái gì là quan trọng và không quan trọng. Tất cả chỉ là con số. Cái “thực” và “không thực” sinh hiện theo chừng phút chốc của tâm ý bất định của kẻ ngồi trước màn ảnh vi tính. Như trong những chúng ta cầm cái “remote control” liên tục bấm cả trăm băng tầng truyền hình nhưng không có gì đáng để coi mà dừng lại. Ðây là thảm kịch của sự dư thừa. Chúng ta không còn suy nghĩ, không còn thao thức với sách vở như người xưa. Chúng ta có quá nhiều nhưng không có gì cả.
Trong thế giới của internet, đời sống không còn thuộc về bình diện sinh nghiệm dục thức (sensual immediacy). Chúng ta rơi vào cõi thực tại mới mà tất cả những kinh nghiệm bản thân và tri thức chỉ là những hệ quả của một trật tự logic. Như W. V. Quine, một triết gia lừng danh của Mỹ, quan niệm rằng con người thực tại, cá thể như tôi và anh, không có một thực tính (reality) cao hơn hay khác chi; mỗi cá thể chỉ là một giá trị của từng biến số (to be the value of a variable).
Hay nói theo Micheal Heim, trong Siêu Hình Học về Cõi Gần Như Thực (The Metaphysics of Virtual Reality), (1993), thì trong thế giới “gần như thật” cá nhân sinh động trên cõi thuần thể thức và tách biệt trừu tượng (pure formality and abstract detachment). Heim trích dẫn triết gia Nhật Kitaro Nishida về “Logic của tính Không” rằng, sự Hữu thì toàn phương và vô thể (Being is omnidirectional and formless). Cá nhân trở nên hư không và tất cả: hắn chỉ là một đơn vị tín hiệu kết hợp qua tâm ý từ các phạm trù khái niệm. Thế là lịch sử trở nên một cuộc đời của Khái niệm (Concept) muốn phô diễn để đi tìm chính mình – như là G. F. Hegel đã viết hai trăm năm trước.
Và để rồi kẻ đi tìm đánh mất chính mình trong không gian gần như thực?
Không. Thân xác của bạn ở Bảo Lộc, Lâm Ðồng vẫn ngồi bên cửa sổ căn nhà tranh. Ngoài cửa tiếng rao bán bánh mì báo hiệu màn đêm đang đến. Hình ảnh em bé bảy tám tuối xanh xao vác bao bánh mì nặng trĩu trên vai rao kêu trong sương lạnh núi đồi làm cho bạn tĩnh thức. Bạn có thể hình dung đứa bé là con gái của bạn. Và bạn đối diện với một thực tính của cuộc đời – một cõi sống bi đát vì trình độ sinh nghiệm chúng sanh vẫn còn ở nấc thang mà nghiệp thức tổng thể chưa được nâng lên đến cõi phạm trù. Cái đau khổ của con người Việt Nam là bản chất bi thảm của một cộng đồng nhân loại vẫn còn chưa đến nơi chốn mà cái ý và lý cao hơn cái thân và cái tình.
Bạn gọi em bé vào để mua một ổ mì nóng. Cầm ổ bánh mì ấm trên tay, cảm thức với cuộc đời, với gian lao của sự sống mà đôi mắt em bé trước mặt đánh thức tận đáy sâu tâm hồn bạn. Bạn chỉ có muốn ngồi ẩn trong túp lều tranh giữa rừng xanh để nghiền ngẫm cổ thư, để giao tác với cộng đồng của thế giới ảo, cho chặng cuối đời người, để tìm ra được ý nghĩa của sự Hữu, hay mà chỉ để khích động cơn say chữ nghĩa, tin tức hay là tính dục – hơn là bạn phải sống bên ngoài màn ảnh vi tính như là một con người chung đụng và chia sẻ với tất cả những gì chung quanh, ở đây, ở xứ Lâm Ðồng, Việt Nam. Lối sống nào cho bạn chọn lựa?
Thế giới ngày nay đang bị chia ra thành hai cõi: cõi của không gian điện toán, cyberspace, nơi mà thực tính chỉ là “gần như thực” mà giá trị sinh hiện chỉ là một hệ thống tín hiệu của digital logic; cõi còn lại là của phần lớn những con người thực hữu đầy khổ đau. Họ là em bé bán bánh mì buổi sáng, bà mẹ bảy mươi tuổi vẫn còn lặn lội giữa nương tranh, anh phu xe đói khát, vật vã với cuộc sống cay nghiệt, của cô sinh viên bán thân tủi nhục ở bên đường – của tất cả chúng ta, đang sinh hữu trong một cảm nhận về giá trị thuần dấu trừ, của cái mất nhiều hơn cái hy vọng. Chúng ta bước vào không gian điện toán nhưng chúng ta không quên cái Ta thực tại dính liền với khổ đau.
Bạn có cảm được đôi khi rằng, như có một Thần đế đứng trên cao nhìn xuống cuộc đời và thấy con người chỉ thuần là dữ kiện? Kiến thức qua thị giác trong không gian internet, mượn từ của G. W. Leibnitz, có trở nên một ảo giác visio dei – một thứ “tri thức toàn năng”: an omniscient cognition of the deity.
Liệu rằng cái tri thức toàn năng đó – qua mỗi chúng ta – có còn cảm nhận được nỗi khổ đau của em bé nghèo khổ Việt Nam ngoài kia?
© www.danchimviet.com
Từ văn sang võ: Giã từ internet
Từ phía trái
Từ văn sang võ: Giã từ internet
Bấy lâu nay tôi vắng bóng trên khoảng không gian báo chí này. Lý do là cái cột xương sống lưng và cái cổ của tôi, nếu ngồi lâu trước máy vi tính một tí là chúng nó mỏi nhừ và đau nhức. Tôi bèn quyết định là phải giảm đi số lượng thời gian mà tôi ngồi đọc và viết bằng máy như vậy – phải thay đổi phương thức sinh hoạt của mình. Chừng tuổi này rồi, mình đâu còn trẻ hơn nữa đâu mà lạm dụng thân thể. Phải chăm lo sức khoẻ của mình.
Tôi thấy nhiều người bạn tôi khoảng chừng 50 đến 60 mang đủ chứng bệnh đau nhức xương gân. Chỉ vì cái tội là họ ít hoạt động chân tay quá. Suốt ngày mà ngồi trước bàn phím vi tính để mà tham dự vào sinh hoạt chữ nghĩa của thế giới ảo, thì bất cứ cái cổ máy thân thể nào cũng phải suy sụp. Tôi thấy đàn ông Việt Nam có nhiều thói quen tật xấu rất có hại cho cơ thể và sức khoẻ. Tật hút thuốc lá. Nhậu nhẹt quá độ. Ít thể dục thể thao. Ăn uống thất thường và không đúng tiêu chuẩn dinh dưỡng. Có người thì làm việc quá sức. Thức khuya dậy sớm, lo lắng đủ điều. Càng lo thì càng hút thuốc và uống rượu nhiều hơn. Cứ thế, nên tuổi già đến sớm. Nhiều anh bạn chỉ mới ngoài 50 mà hình dong thì già như là các cụ ngày xưa ở tuổi trên 60 vậy. Có người đã ngã lăn ra chết sớm. Có người nằm liệt giường vì bại liệt. Con người ta có thể chăm lo tu sửa căn nhà, chiếc xe, nhưng lại quên đi cái căn nhà, cổ máy cơ thể mà đang cưu mang cuộc đời, sự sống cho chính mình.
Tôi cũng nằm trong những người đàn ông đó. Khi cái xương ở lưng bị đau cột sống, khi cái cổ tê lên vì suốt ngày ngồi đánh máy vi tính thì cơ thể của mình đã khóc lên để cho tôi thay đổi cách sống hằng ngày. Tôi thử đi bộ, hay chạy thể thao, nhưng cũng chẳng giúp ích gì nhiều. Đi bác sĩ Kaiser của Mỹ thì bọn nó đòi giải phẫu xương gân. Tôi nghe ba cha bác sĩ Mỹ là tôi bực mình. Cái gì cũng giải phẫu cả! Làm như cái thân tôi là cái máy cắt cỏ hiệu Honda không bằng. Đi bác sĩ chỉnh hình thì cũng chỉ giảm đau tạm thời.
May thay, nhờ được sự giới thiệu của anh bạn, vốn là người em của người bạn lâu năm vừa qua đời vì bị tai biến mạch máu não, nên tôi đã ghi danh đi học võ theo trường phái Y Võ Đạo (Yvodo) ở San Jose của Võ sư Bảo Truyền.
Lúc còn tuổi thiếu niên ở ngoài Trung Việt, tôi cũng có học chút ít Takewondo của Đại Hàn. Nhưng tôi bỏ lâu lắm rồi. Học võ kiểu ngày xưa là chỉ vì muốn đánh lộn, vì hiếu thắng. Nay thì tôi học võ cho sức khoẻ. Theo phương pháp của Y Võ Đạo, tôi thấy kết quả đến với tôi khá nhanh chóng. Đây là môn phái nhấn mạnh đến Y học trước, rồi đến Võ thuật sau. Chỉ trong vòng hai tháng là ba cái nhức lưng, mỏi cổ biến mất. Tôi ăn ngon hơn , ngủ yên giấc nhiều. Bà xã tôi thì còn cho rằng tóc tôi đã ít bạc đi và xem ra “đẹp trai” hơn. Mỗi lần tôi tập khoảng hai giờ, mỗi tuần từ hai đến bốn lần. Sau khi tập, mồ hôi ra nhiều, người khoẻ và thoải mái lắm. Có thang thuốc nào tốt hơn nữa? Thầy Bảo Truyền nói rằng, “Mình phải chê bác sĩ; đừng để bác sĩ chê ta.” Ông nhấn mạnh câu nói nghe rất quen nhưng tôi đã không nằm lòng, “Sức khoẻ là tài sản quý báu nhất.” Chuyện có giản dị như vậy mà tôi nay đến giờ này mới nhận thức ra.
Gia nhập môn phái Y Võ Đạo, tôi chỉ là anh chàng mới nhập môn, mang đai trắng trinh nguyên. Vào đây mới biết là có những đàn anh võ sư đai đen nhiều đẳng mà mình quen biết từ lâu mà không biết họ là võ sư. May mà chưa lần nào đánh lộn với họ! Những thế tấn, thế luyện nội công, gân cốt, thế đánh, thế đá… phải bắt đầu với nhiều nỗ lực khó khăn, nhưng lại thích thú. Cơ thể của tôi bấy lâu nay chưa hề bị thử thách một cách tích cực và hiệu năng như thế. Chúng ta ai cũng phải nhớ rằng bất cứ cái gì cũng phải được huấn luyện, phải chịu khó, nỗ lực, quyết tâm mới thành đạt được.
Hôm trước Võ sư Bảo Truyền lên San Jose thăm võ đường, tôi mới có dịp đích thân gặp gỡ ông và lắng nghe ông diễn giảng về y võ học. Tôi nói với ông rằng, tôi đã nghe tiếng của võ sư hai mươi năm nay ở San Jose này. Nếu hồi đó mà tôi ý thức được sức khoẻ thì tôi đã xin làm môn đệ của ông từ trước; nếu vậy thì ngày nay tôi cũng phải đang mang ít nhất là đai đen và chắc là khoẻ mạnh hơn nhiều. Ông cười thân mật và khuyên tôi cố gắng nhiều hơn. Đai đen hay sức khoẻ sẽ đến. May mà tôi chưa đau ốm gì nguy hiểm lâu dài. Thời gian học y võ đối với tôi vẫn còn khá rộng. Tôi nói đùa với ông rằng trong vòng 10 năm, tôi có thể sẽ dùng ngón tay mà chọc thủng quả dừa xanh để lấy nước dừa uống. Ông cười bảo, “Sức mạnh và khả năng để chọc thủng quả dừa nằm trong đầu chứ không chỉ ở trên ngón tay mà thôi.” Tôi nhớ đến câu nói của người Mỹ, “Nơi nào có ý chí thì nơi đó sẽ có con đường.”
Tôi về nhà thuyết phục bà vợ và đứa con gái cùng đi học. Bà xã thôi thì nghe lời ngay. Còn đứa bé 15 tuổi thì năn nỉ mãi nó mới chịu đi. Cả nhà cùng đi học võ với nhau rất là vui. Phụ nữ, con gái với thân thể mềm dẽo nên họ làm những động tác thuần nhuyễn, còn tôi thì khá hơn về những đòn quyền đấm đá. Đôi khi ở nhà, tôi và bà xã tôi thực tập đánh võ với nhau. Tôi tuyên bố với các võ sư huấn luyện viên rằng tôi phải lên đai đen trước bà xã, chứ không là tôi đâu còn ăn hiếp bà như xưa nay được nữa. Cả võ đường cùng cười vang. Đứa con gái sau vài tuần tập luyện, nay cũng bắt đầu thích học võ. Tôi nói với nó về trường hợp của cô Annie Le ở đại học Yale bị giết thảm khốc bởi một đồng sự. Tôi phân tích rằng nếu cô ta đã có học võ thì chỉ cần một nhát chém tay hay là một thế đá gọn là có thể đánh gục tay sát nhân kia, chứ đâu phải bị chết oan như vậy. Con gái tôi lắng nghe và đồng ý. Ở đời, tôi bảo nó, chúng ta không nên ăn hiếp ai, nhưng cũng đừng để ai ăn hiếp mình, nhất là khi con là phái nữ yếu đuối.
Nếu bạn đang đọc đến đây và là một người suốt ngày ngồi trước bàn chữ vi tính, lướt sóng, tham gia cuộc vui của thế giới internet, thì tôi mong bạn hãy nhìn lại thói quen sinh hoạt của mình. Tôi không muốn lên giọng đâu. Tôi chỉ lấy từ kinh nghiệm thân thể của tôi và các người tôi quen biết để nhắn nhủ với bạn. Sức khoẻ là ưu tiên thứ nhất. Đối với cái thế giới ảo, e-mail, Twitter, My Space, You-Tube, ba cái websites Đàn Chim Việt, talawas, Damau, Tienve, X-Cafe, VnExpress, Take2tango, Giaodiem, Vietcatholic…bàn chuyện thế gian, chuyện con người, chuyện chính trị, chuyện Việt Nam, bạn từ từ hãy rời xa chúng dần đi. Lâu lâu dừng chân qua cho vui thôi, chứ đừng có sa đà trên thế giới mạng bạn ơi! Không lẽ giờ này, với chừng đó tuổi, “ngũ thập tri thiên mệnh,” mà bạn vẫn cứ tham gia các trận chiến ảo suốt ngày tranh cãi, mắng mỏ nhau về lỗi phải những chuyện của quê nhà từ thế kỷ trước. Người nhà quê có nói rằng, “Không có mợ chợ cũng đông,” hơi đâu mà quan tâm quá về những chuyện xưa, chuyện đã qua, chuyện tào lao thế sự. “Hãy để cho những kẻ đã chết tự chôn lấy chính họ.” Đừng vướng vào làm gì cho nó khổ thân và khổ gia đình, chồng vợ, con cái. Cũng đừng có “bức xúc” về những chuyện mình không làm gì được. Đừng có ham muốn tên tuổi của mình xuất hiện trên các trang nhà đó – để mà viết văn, làm dáng, chứng tỏ kiến thức, trổ tài tranh luận bắt bẻ nầy nọ mần chi. Trong khi cái cơ thể đang yếu dần, nhức mỏi thì bạn lại không chăm sóc. Chuyện nhà thì nhác, chuyện chú bác thì lại siêng. Hãy bỏ thời gian, hằng ngày hay ít ra là một tuần vài ba ngày, một ngày vài giờ để tập thể thao, yoga, học võ thuật. Cái gì quan trọng nhất thì phải lo trước tiên. Đó là nghệ thuật sống đúng cách của con người.
Đến đây, tôi muốn nhắc bạn lời cầu nguyện của người Tây Âu xưa cũ. “Xin cho tôi đủ nghị lực để thay đổi những gì tôi có thể; bình an để chấp nhận những gì không thể; và trí tuệ để phân biệt giữa hai.” Bạn ạ! Sức khoẻ là điều mà bạn có thể thay đổi ngay từ bây giờ.
Các bài khác: